विषय प्रवेश

०१ जनवरी २०१८ मा पछिल्लो पटक अपडेट गरिएको

यो व्लग मैले विभिन्न स्रोत संकलन गरेर लेखेको हुँ ठकुरीहरूको एतिहासिक आधार स्रोत के हो भनेर खोज्ने प्रयास पनि गरेको छु  यस लेखमा  दिनहुँ  शव्द भाषालाई मिलाएर नयाँ विचार राखेर  लेख अपडेट गर्ने जमर्को गरेको छु यसलाई  पढेर गल्ति औलाई दिनु हुन सम्बन्धित पक्षलाइ  अनुरोध सुझाव सल्लाहले  लेखनलाई पूर्ण अब्बल बनाउने जिम्मा पाठक वर्गलाई सुम्पने प्रण गर्दछु   जय दर्शन

ठकुरी को हो ( Who is Thakuri in Nepal ) ?

Eden Vansitart ले आफ्नो पुस्तक Note of Nepal मा नेपालका ठकुरीहरु गुरुङ मगर जस्ता छन् भनेर लेखेका थिए उनले गोर्खालीको वयान गर्दै यसो भनेका थिए,  A solders they are excellent, and they can be obtained in small numbers with quite as good physique and appearance as the best Magar and Gurung.  त्यतिबेला फोटो भिडियो को जमाना नभएकोले उनले दिएको वयान बाट हामीले ठकुरीको शारीरिक संरचना पनि कस्तो थियो बुझ्नु जरुरी हुन्छ  
बिभिन्न जात जातिहरु मध्य ठकुरी एउटा परिचित तर अत्यन्त वहिष्कृत जात समुह हो ।  राजा माहाराजाको जात पनि ठकुरी हो भनेर संधै ठकुरी भन्नासाथ सामन्त परिवारका ठुला ठालु जाती भन्ने गरिन्छ तर धरातलमा आर्थिक अवस्था  निकै कम्जोर भएकोठकुरीको वास्तविकता अर्कै छ  ।  इतिहासको महत्वपुर्ण समयमा महत्वपुर्ण ऐतिहासिक  भुमिका खेलेको   यस जातिलाई धेरै देशी विदेशी विद्वानले विभिन्न जाति वा  वर्ग संग दाजेर हेरेका छन् मुलत गण्डक क्षेत्र मा मगर सुदुरपश्चिम तिर खस क्षेत्री जातिसंग नजिक मानिएको भनेर लेख्ने लेखकहरुको बाक्लो उपस्थिति केहि देशी विदेशीले खस क्षेत्री  जाति संग नभई नेपालको अहिले भनिएका मगर जनजातीसंग दाजेर हेरेको पाइन्छ यस संदर्वमा  धेरै ठकुरीलाई आफु को हो थाह नै छैन उनीहरुलाई सोध्यो भने पनि यसको उत्तर पटक्कै आउदैन, कहिले कुसुण्डा कहिले बाबुसाहेब भनेर विशेषता पाउने यो जाति आफैले आफैलाई सन्तोष जनक ब्याख्या गर्न सक्दैनन इतिहास विद सुर्य मणि अधिकारीले मगरातका मगर राजाहरुले खानसेन, शाही, शाह समाल धारण गरेर ठकुरी भएको कुरा स्पष्ट उल्लेख गरेका छन्   तर  सुदुर पश्चिम तिरका ठकुरीहरू बाहुन क्षेत्री समुहसँग नजिक देखाउन हानाथाप गर्ने यो जातिलाई सवैधानिक कानुनका ज्ञाता डा. विपिन अधिकारीले पनि सुदुर पश्चिमका ठकुरीहरूलाइ हेरेर नेपालका  खस जाति भन्ने मिनी पुस्तकमा ठकुरी खस समुदाय भित्र पर्दछन भनेर लेखेका छन्  विषेश गरि मध्यपश्चिम देखि पूर्वका धेरै ठकुरीहरु खस क्षेत्री  जाति देखि उच्च ठालु वर्गमा प्रमोसन भएको कुरालाई मान्न तयार छैनन्  तर केहि ठकुरीहरु  उनीहरु आफैले आफ्नो  पहिचान व्याख्यान्न गर्न नै सक्दैनन कुनै अर्को जातिले सोध्यो भने वा  ठकुरी को हो भन्ने प्रश्नको उत्तरमा वाहुन क्षेत्री जस्तो हो क्या भन्ने अपुरो शव्द वकालिंछ | वा ठकुरी पनि मगर वा गुरुङ जस्तै हो भनेर अधुरो उत्तर आउछ , आखिर को हो ठकुरी ?
यहा यसको लागि अर्को उदाहरण पनि राखिएको |
. यो कस्तो बाहुन जस्तो नाक चुच्चो चुच्चो रहेछ दारी जुँगा पनि फुस्स झुसे जस्तो नै , कुनै एक ठकुरीलाई  'तपाई बाहुन कि क्षेत्री हो' भन्ने प्रश्न को  प्रति उत्तर मा होइन  ठकुरी हो भन्ने  उत्तर आऊछ ,  यो ठकुरी होइन होला कतै मिसिएको पो हो कि  प्रति प्रश्न यस्तो पनि आउछ, होइन  ?
. अर्को यो चाही गुरुङ मगर जस्तो रहेछ, कस्तो ठ्याक्कै भोटे जस्तो देखिएको यस्तै प्रकारको कुनै एक ठकुरीलाई ' तपाई मगर हो कि गुरुङ हो नि' भन्ने प्रश्नको उत्तरमा गुरुङ मगर होइन  ठकुरी हो उत्तर आउछ , यो ठकुरी होइन होला कतै मिसिएको पो हो कि  प्रति प्रश्न यसो पनि आउछ , होइन
माथिको दुवै प्रशंगमा  ठकुरी भित्रको आकलन सजिलै अनुमान गर्न सकिन्छ तर यसको उत्तर सस्तो ढंगले दिएर ठकुरी पनि बाहुन क्षेत्री जस्तै हुन भनेर अर्थाइएको हामीले धेरै इतिहास पढ्यौ | कुनै क्षेत्रीको पद देखि उच्च भएको वा जाति माथि  उठेको ठालुहरु ठकुरी भएका हुन भनेर प्रोफेसोर शिक्षकहरुले विश्वोविधालय विद्यालयका  कक्षा कोठामा घोकाएका छन् | धेरै इतिहासका कितावहरु यस्तै सस्ता विषय वस्तुको कुरौटे अवास्तविक विषय वस्तुलाई  महंगा मुल्यमा विक्री गरेको हाम्रो अगाडी जिउदो प्रमाणहरु छन् उसोत ठकुरीहरु राज्य शक्तिका भोगी हुनाले यिनले अहिले कथित भनिएका जनजाती  महिलालाई विविध प्रलोभन पारेर भित्रयानी बनाए , विवाह गरे अनि उनीहरु देखि जन्मेको शिशु जम्मै अहिले कथित  भनिएका जनजाती जस्ता भए भन्ने नयाँ नेता भरौटे इतिहासकारका कुरा पनि छन् नै सुदुरपश्चिम का ठकुरी हौ भनेर नाक नाप्ने हरुले समेत यसै भन्छन
काठमाण्डौ उपत्याका मल्ल राजा हरुलाई तत्कालिन समयमा नेवारहरुले  ठुकु जा भन्दथे , यसको अर्थ ठकुरी राजाको संक्षिप्त रुप नै हो भन्ने बेलामा पहिचान पाइसकेका उच्च जाति ठकुरी भनेर सत्तो सराप हाल्ने वर्ग त्यहि वर्गका सदस्यले सोधेको उही वर्गका सदस्यले उत्तर दिदा कहिले वाहुन - क्षेत्री जस्ता कहिले गुरुङ - मगर जस्ता भनेर विशेषण लगाएर परिचय दिइने  यो  ठकुरी को हो ?
अब हामीले बुझ्ने प्रयास गर्ने कि ? यो कुराको बृस्तित जानकारीको लागि यो ब्लग पढ्दै गर्नु होला .......

इतिहासकार डोर बहादुर विष्टले आफ्नो पुस्तक 'सबै जातको फुलबारीमा' ठकुरी भनेको कुनै एक जात नभई बिभिन्न जात हरु तिनीहरुबाट परिस्कृत भएको एउटा शक्तिशाली समुह ठकुरी हो भनेका छन्  उनले '' ठकुरी भन्नाले कुनै एक विषेश जाति नजनाई खस, मगर , गुरुङ, तथा भोटेहरु मध्यबाट छानिएको एउटा उच्च सामाजिक राजनीतिक प्रतिष्ठा भएको समूह जनाउँछ''  भनेका छन्  ठकुरी हरुलाई राम्रो अध्ययन गर्न ठकुरी गाउँ मा गएर आध्यान गर्न पनि चुनौती दिएका छन्

डोर बहादुर बिष्ट ले निम्न कुराहरु( People of Nepal) मा उल्लेख गरेका छन् :-

पेज
If the average ambitious Khas, and later on Magars, aspired to be Chhetris, the most powerful ones became Thakuris during the medival period. So at present Thakuri is a generic term describing a group that developed into the highest social and political order out of select people from among Khas, Magar, and possibley a few Rajput immigrants from India.

..................................................

फेरी गोर्खा राजाहरुको वंशजको बारेमा भने अंग्रेजी लेखक हेमिल्टनले यसरी लेखेका पनि

Gorkha, I was informed, was always completely unconnected, and independent of all these alliances; nor did I learn that Dhurkot or Tarki were in a contrary situation.


I shall now proceed to give an account of the chiefs who governed this assembly of states, and of their countries.


I have already given an account of the family of highest rank, including the Rajas of Palpa, Tanahung, Rising, Ghiring, and Gajarkot; because this family possessed also large estates to the east of Nepal Proper. It therefore remains to describe the other 19 states.


I shall first mention the family which at present has obtained almost universal empire over the mountains north from the Company’s provinces, and does not content itself with a gentle rule, such as that exercised by the Rajas of Yumila, but has seized the entire dominion and power of the conquered countries, and assumes a menacing countenance even to the Company.


The family pretends to be of the Pamar tribe; but it is alleged, as I have already explained, that this is a mere fable, and that, on the arrival of the colony from Chitaur, this family were Magars. One of its branches, however, has long adopted the Hindu rules of purity, and has intermarried with the best families, although not without creating disgust; and the other branch remains in primitive impurity, although we have seen that the same is the case with the Chauhans, who long pretended to a great superiority over the chiefs of Gorkha.


The first persons of the Gorkha family, of whom I have heard, were two brothers named Khancha and Mincha, or Nimcha, words altogether barbarous, and in no manner resembling the high sounding titles of the family of the sun, from whom the Pamars pretend to be descended. From whence these persons came, I did not learn; but Khancha was the founder of the p. 241impure branch of the family, and Mincha was the chief of Nayakot.|


Khancha Mincha or Nimcha भन्दा अगाडिको वंशलाई भाषा वंशवाली अनुसार भारत देखि आएका हुन भनेर उल्लेख गरिएको पाइन्छ , तर ह्यामिल्टनले उक्त कुरा उल्लेख नै गरेका छैनन्  यसलाई उनले ठाडो उल्लंघन गरि आफ्नो तर्क पेश गरेका छन् जुन माथि उल्लेख भै सकेको  । माथिको तर्क सादुराम उपाध्याय तत्कालिन राजाका काका समर वहादुरलाई सोधेको प्रश्नको उत्तरलाइ आधार मानेर लेखेका थिए 

यसरी नै William Brook Northey ले आफ्नो पुस्तक Land of The Gurkhas - or The Himalayan Kingdom of Nepal भन्ने पुस्तकमा निम्न कुरा उल्लेख गरेका छन् 

Of the large number of tribes however into which the Gurkhas are grouped, the chied are the Thakur, Chetri or Khas, Newars, Gurung, Magar, Rai, Limbu, Sunwar and Tamang, to which should be added also the Brahamans, though these can hardly be described perhaps as Gurkhas proper. They occupy, however, the same high social standing that they do in India and it is from their ranks that the official priesthood of the country is exclusively drawn.
Of the other tribes I have mentioned, the pure – blooded Thakur occupies the highest social standing- the Brahman excepted – of all Gurkhas. They claim royal descent, and the head of their best clan the sahi or sah is the king of Nepal himself. Very intelligent, smart in appearance, and endowed with the highest military qualities, the Thakur is the beau-ideal of Gurkha solder. While, owing to their Rajput ancestry, in appearance Thakurs resemble Chetris in certain cases, the majority are hardly distinguishable from the Mongolian looking Magars or Gurungs. I have already spoken of the Khas or Chetris is my reference to Moslem invasion during the twelfth century. Owing to the strain of Indian blood that runs in their veins, they differ greatly in appearance from the purely Mongolian tribes, being generally taller, and less thick-set, and without the strongly Mongolian cast of countenance that the others possess,